|
Kaçak
Akım
Elektrik
tesisatları her zaman bazı riskleride beraberlerinde getirirler.Zayıf
yalıtım malzemeleri, hatalı iletkenler, veya cihazların doğru
olarak kullanılmamaları malzemelerin hasar görmelerine, yangınlara
ve insanların yaralanmalarına sebep olurlar.
Kısa devre ve aşırı yüklere karşı klasik olarak yapılan termik
ve manyetik korumalar otomatik sigortalar sayesinde gerçekleştirilir.
Fakat otomatik sigortalar pek çok kazaya neden olan toprak
kaçak akımları gibi düşük değerlerdeki akımları algılayamazlar.
Kaçak
Akım: kablonun yalıtkanının zayıflaması, hasarlanması, hatalı
montaj yada bunlara benzer nedenlerden ötürü gerilim altındaki
bir iletkenden toprağa bir temas sonucu akan akımdır. Bir
hata sonucu ortaya çıkan bu akım normal şartlarda akmaması
gereken bir yoldan aktığı için çevresindeki tutuşmaya müsait
malzemeleri tutuşma sıcaklığına getirerek yangınlara sebep
olabilir. Toprak kaçak akımı yalıtım yüzeylerinin kirlenmesi
sonucu da oluşabilir. Örneğin bir cihaza ait giriş terminalinin
ıslandığını düşünelim zaman içerisinde ıslaklıktan dolayı
bir nem oluşacak ve bu nem gerilim altındaki iletkenden topraklanmış
metal gövdeye doğru bir akım akmasına neden olacaktır. Toz
veya diğer kir tabakalarıda (özellikle tuzlu tabakalar) nemin
yarattığı akım yolundaki direnci düşürerek kaçak akım değerini
yükselteceklerdir. Bu şekilde bir hata olmaksızın oluşan yüzey
kaçak akımları da ciddi elektrik kazalarına neden olabilirler.
Unutulmaması
gereken bir diğer noktada aslında her elektrikli cihazın bir
kaçak akım kaynağı olduğudur.
- Aydınlatma
armatürleri > 1 mA
- Fotokopi
0.5 - 1 mA
- Faks
0.5 - 1 mA
- Yazıcı
< 1 mA
- Bilgisayar
1-2 mA
- Elk.
ev aletleri > 0.75 mA mertebesinde kaçak akım üretirler.
Ayrıca her elektrik hattının yaklaşık 1 mA lik bir kaçak
akımı olduğu hesaplamalarda göz önüne alınmalıdır. Zaman
içinde eskiyen ve kirlenen hatlarda kaçak akım artacaktır.
Yapılan
hesaplamalar neticesinde 30 mA'lik bir kaçak akımın canlılar
için eşik değer olduğu saptanmıştır.Dolayısıyla evlerde ıslak
prizler ve doğrudan temas riski olan tüm cihazların prizleri
bu eşik değerlerindeki kaçak akım rölesine bağlanmalıdır.
Yangınlardan korunma içinde 300 mA eşik değerli kaçak akım
koruma cihazlarının kullanılması gerekmektedir.Sabit cihazlar
ve ulaşılması zor prizlerde kullanılmalıdır.
Elektrikli
cihazda topraklama yapılmamış ise, bir kaçak akım durumunda
cihazın gövdesinden akacak akım biri habersizce o gövdeye
dokunduğunda, gövdesi kaçak akımın toprağa ulaşması için bir
yol görevi göreceğinden çarpılma gerçekleşecektir. Bu durumda
sistemde bir kaçak akım rölesi mevcutsa, devre 30 ms'de açacağından
insan zarar görmeyecektir.
Yönetmelikler
gereği kaçak akım röleleri açma moduna eşik değerinin yarısından
itibaren girecek şekilde ayarlanırlar. 30 mA lik bir cihaz
bu değeri beklemeden 15-30 mA arası bir kaçak akım durumunda
açma yapmalıdır.
Uygulamada
yapılan hatalar nelerdir :
- Sıfırlama
denilen Nötr ve toprak ucunun birleştirilmesiyle gerçekleştirilen
bağlantı sonucu kaçak akım yükün gövdesinde kalır. Daha
sonra yükün toprağa değen kısmından dolayı kaçak akım cihazı
sürekli açılabilir
- Topraklama
direncinin aşırı yüksek olmasından dolayı kaçak akım yükten
toprağa akamaz ve cihaza ilk dokunan insanı toprak olarak
görerek kaçak akım rölesinin sık sık açmasına sebebiyet
verebilir
- DC
kaçak akımı olan bir cihazın AC tip kaçak akım rölesine
bağlanması sonucu elektromanyetik röle ya duyarsızlaşır
ya da mıknatıslanır. Bunun sonucu sistemde sık sık açma
ya da kaçak akımı algılayamama meydana gelir.
- Jeneratörlü
sistemlerde, nötürün ortak olması, yükten nötr üstünden
dönen akımın ikiye bölünmesine yol açar. Kaçak akım var
sanıp devreyi açar. Ayrı bara ve nötr çekilmesi gerekir
ya da jeneratör devresinde 4 kutuplu şalter kullanılmalıdır.
- Yanlık
kablaj sonucu faz ve nötr akım yönlerinin aynı olmsaı, akım
trafosunda birbirini sıfırlayan iki akım yerine 2*l olarak
görünmesine yol açar. Devre açar.
- Toroidden
geçen kabloların içindeki akımın herhangi bir yanlık ölçüme
karşı tam merkezleşmiş olması gerekir. Ayrıca bu kablolar
uzun mesafede kullanılacaksa parazitlere karşı mutlaka ekranlı
olmalıdır.
- Ölçü-kumanda
devresinin kaçak akım rölesinden önce bağlanması fazdan
geçen akımla nötrden dönen akım arasında fark oluşmasında
sebep olur. Devre açar.
|
